Mała wieś na Pojezierzu Ełckim, która pamięta więcej, niż myślimy**

Szarejki to jedna z tych mazurskich wsi, które nie rzucają się w oczy — a jednak kryją w sobie historię dłuższą niż dzieje wielu miast. Położone 6 km na południowy zachód od Ełku, na łagodnych pagórkach Pojezierza Ełckiego, są przykładem osady, która przetrwała wszystkie zmiany granic, języków, administracji i kultur, zachowując przy tym swój wiejski, ekologiczny charakter.

Według danych z 2011 roku wieś liczyła 85 mieszkańców — i to właśnie ta kameralność sprawia, że Szarejki są jednym z najciekawszych miejsc do opisu ekologicznego.

1. Położenie: między Ełkiem a lasami, na styku kultur i krajobrazów

Szarejki leżą w południowo‑wschodniej części województwa warmińsko‑mazurskiego, w gminie Ełk. To teren przejściowy między klasycznymi Mazurami a strefą pagórkowatą, która prowadzi ku Mazurom Garbatym.

Ważne punkty orientacyjne:

• Ełk – 6 km na północny wschód
• Nowa Wieś Ełcka – najbliższa stacja kolejowa
• Droga krajowa nr 16 – główna oś komunikacyjna regionu

Krajobraz Szarejek to:

• mozaika pól i łąk,
• niewielkie zagajniki,
• pagórki morenowe,
• ślady dawnych dróg i miedz,
• siedliska ptaków polnych i drapieżnych.

To typowy krajobraz „cichej części Mazur”, gdzie przyroda nie została zdominowana przez turystykę.

2. Historia: od XVI‑wiecznych osadników po współczesną wieś sołecką

Założenie wsi (ok. 1569)

Szarejki powstały około 1569 roku jako osada czynszowa na terenie państwa krzyżackiego, później pruskiego. W źródłach z XVIII wieku wieś występuje jako Scharreyken, później Sarreyken, a od XIX wieku jako Sareyken .

Epoka pruska

W 1874 roku Szarejki włączono do nowo utworzonego Amtsbezirk Lyck‑Land (okręgu administracyjnego Ełk‑Land) . Wieś należała do powiatu Lyck w prowincji Prusy Wschodnie.

Liczba mieszkańców:

• 1910 – 136 osób
• 1933 – 177 osób
• 1939 – 159 osób

Plebiscyt 1920

W plebiscycie dotyczącym przynależności do Polski lub Niemiec 80 mieszkańców głosowało za pozostaniem w Prusach Wschodnich, a 0 za Polską . To ważny element lokalnej pamięci — pokazuje, jak silne były tu więzi z kulturą mazurską i pruską.

Zmiana nazwy w 1938 roku

W ramach germanizacji nazw w 1938 roku wieś przemianowano na Sareiken (z powodów ideologicznych) .

Po 1945 roku

Po II wojnie światowej Szarejki znalazły się w granicach Polski i otrzymały obecną nazwę. Dziś są siedzibą sołectwa w gminie Ełk .

3. Religia: od parafii ewangelickiej po współczesną parafię katolicką

Do 1945 roku mieszkańcy należeli do:

• ewangelickiej parafii w Ełku (Kościół Ewangelicki Unii Staropruskiej),
• katolickiej parafii św. Wojciecha w Ełku .

Obecnie Szarejki należą do parafii rzymskokatolickiej w dekanacie Ełk, diecezja ełcka.

4. Przyroda: cicha enklawa Pojezierza Ełckiego

Choć Szarejki nie leżą w centrum wielkich obszarów chronionych, ich przyroda jest wyjątkowo wartościowa.

Siedliska ptaków polnych

Można tu spotkać:

• dudka,
• potrzeszcza,
• myszołowa,
• błotniaka zbożowego,
• sowę pójdźkę (sporadycznie).

Krajobraz rolniczo‑łąkowy

Mozaika pól, łąk i zadrzewień sprzyja:

• zajęciom,
• lisom,
• sarnom,
• łosiom (migrującym z Puszczy Piskiej).

Czyste powietrze i brak przemysłu

W promieniu kilku kilometrów nie ma żadnych zakładów przemysłowych — to ważny argument ekologiczny.

5. Zabytki i miejsca pamięci

Cmentarz wojenny na górze Bunelka

Na pobliskiej górze Bunelka (169 m n.p.m.) znajduje się cmentarz z I wojny światowej:

• pochowano tam 23 żołnierzy niemieckich i 64 rosyjskich .

To jedno z najbardziej poruszających miejsc pamięci w okolicy — skromne, ciche, ukryte w lesie.

Dawne gospodarstwa mazurskie

We wsi zachowały się:

• tradycyjne układy siedlisk,
• stare drzewa przydomowe,
• fragmenty dawnych miedz i dróg polnych.

To element krajobrazu kulturowego, który warto chronić.

6. Ekologia: dlaczego Szarejki są ważne?

1. Niska antropopresja

Wieś jest mała, nie ma tu intensywnej zabudowy ani przemysłu.

2. Cenne siedliska ptaków polnych

W Polsce zanikają — tu wciąż istnieją.

3. Krajobraz historyczny

Układ pól i dróg pochodzi z czasów pruskich i wcześniejszych.

4. Bliskość Ełku, ale bez presji urbanizacyjnej

Szarejki są przykładem wsi, która nie została „wchłonięta” przez miasto.

7. Ciekawostki

• Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od nazwiska zasadźcy — Szarejko lub Szarejk (hipoteza historyczna).
• W plebiscycie 1920 roku nie padł ani jeden głos za Polską — unikatowa sytuacja w regionie.
• Wieś miała kiedyś własną szkołę i urząd pocztowy (okres międzywojenny).
• Góra Bunelka jest jednym z najwyższych punktów w okolicy Ełku.
• Szarejki są jedną z nielicznych wsi, które zachowały status sołectwa mimo niewielkiej liczby mieszkańców.

Podsumowanie

Szarejki to wieś, która — choć niewielka — jest ważnym elementem ekologicznego i kulturowego krajobrazu powiatu ełckiego. Jej historia sięga XVI wieku, jej przyroda jest wciąż żywa, a jej pamięć — dobrze zachowana.

To miejsce, które warto chronić nie dlatego, że jest spektakularne, lecz dlatego, że jest prawdziwe.